Αβελάρδος και Ελοΐζα
του Γιάννη Καλαβριανού

Το εξαιρετικό κείμενο που συνέθεσε ο σκηνοθέτης της παράστασης Γιάννης Καλαβριανός αφηγείται με ιδιαίτερο συναισθηματικό πλούτο, τον ιστορικό έρωτα ανάμεσα στον θεολόγο και φιλόσοφο Πέτρο Αβελάρδο και τη μαθήτριά του Ελοΐζα. Το κείμενο, απόσταγμα πολύχρονης μελέτης σωζόμενων επιστολών του Μεσαίωνα, ιστορικών στοιχείων, φιλοσοφικών και θρησκευτικών μελετών, καθώς και μεταγενέστερων αναφορών στη λογοτεχνία, βασίζεται σε μια σωρεία πρωτογενούς υλικού από μεσαιωνικές πηγές και συνδιαλέγεται με την αληθινή αγάπη σε όλες τις πτυχές που μπορεί αυτή να έχει σε επίπεδο θρησκευτικό, φιλοσοφικό και δεοντολογικό/ηθικό. Κι όταν ένα καλλιτεχνικό προϊόν είναι αποτέλεσμα τόσου μόχθου, μελέτης και έρευνας, όταν συνδιαλέγεται με το παρελθόν –συνυφαίνοντας το με το σήμερα – και συνδυάζεται με ταλέντο, την ευαισθησία και συνειδητούς στόχους, τότε το αποτέλεσμα δεν μπορεί παρά να είναι εξαιρετικό και βαθιά συγκινητικό. Γραμμένο με λυρισμό και πλούσιες εικόνες, εξυμνεί τον παθιασμένο έρωτα του Αβελάρδου και της Ελοΐζας, επικρίνει την οργή και εκδίκηση του θείου της και καταδεικνύει την κοινωνική σκληρότητα και τον συντηρητισμό του κατεστημένου της εποχής. Με απόλυτα ευδιάκριτη και καλά δομημένη την συναισθηματική σύγκρουση των δυο ερωτευμένων, με την κατά διαστήματα πρωτοπρόσωπη αφήγηση να εντείνει την πειστικότητα των προσώπων και τη συγκινησιακή τους φόρτιση, αφηγείται ποιητικά τον παράφορο έρωτα του ζευγαριού, το διωγμό, τον κατατρεγμό, την τιμωρία και καταρράκωση του από την απάνθρωπη κοσμοθεωρία και τον σκοτεινό πολιτισμό του μεσαιωνικού Παρισιού.
Ο ίδιος ο Αβελάρδος γράφει στις σωζόμενες μέχρι σήμερα επιστολές του : “… Με την πρόφαση πως μελετούμε περνούσαμε ώρες ολόκληρες μέσα στη γλύκα του έρωτα... Τα φιλιά μας ήσαν περισσότερα από τα λόγια μας... Τα χέρια μου πιο πολύ ζητούσαν την αγκαλιά της παρά τα βιβλία... Ο έρως γέμιζε τα βλέμματά μας…». Tο μένος του θείου της Ελοΐζας για τον μυστικό τους γάμο, τον οδηγεί αρχικά στην κακοποίηση της κοπέλας κι αργότερα στον βάναυσο ευνουχισμό του φιλοσόφου. Ο Αβελάρδος διασύρεται στο συγκεντρωμένο πλήθος και αποσύρεται ντροπιασμένος στο μοναστήρι του Σαιν Ντενί. Ταπεινωμένος, ακρωτηριασμένος και βαθιά πληγωμένος ζητά από την Ελοΐζα να καταφύγει στο μοναστήρι του Παρακλήτου όπου εκεί ζει μέχρι το τέλος της ζωής της επικοινωνώντας με τον αγαπημένο της με επιστολές γεμάτες πάθος και πόνο ενώ ο ίδιος αφοσιώνεται ολοκληρωτικά στη μελέτη και τη συγγραφή.
Η «καταστολή» της επιθυμίας και του πόθου επιχειρείται από τον καθέναν με διαφορετικό τρόπο και ο δρόμος του καθενός είναι στρωμένος με διαφορετικά αγκάθια. Ο Αβελάρδος καταδικάστηκε ως επικίνδυνος αιρετικός, διασύρθηκε, καταδιώχτηκε, συγκρούστηκε με την Καθολική εκκλησία, ταπεινώθηκε. Η Ελοΐζα από την άλλη, μικρότερη ηλικιακά, προικισμένη με τρυφερότητα και απαράμιλλη ευαισθησία, «εθισμένη» στην πνευματική εξάρτηση δασκάλου – μαθητή αλλά και στα αισθήματα ύψιστης αγάπης προς αυτόν, τον αναζητεί, τον παρακαλεί και λαχταράει την επιβεβαίωση της αγάπης του παραμένοντας ταυτόχρονα επί είκοσι χρόνια πιστή και αφοσιωμένη μοναχή αλλά και υποδειγματική για την αμεροληψία της, ηγουμένη.

Η παράσταση
Ο σκηνοθέτης της παράστασης Γιάννης Καλαβριανός με μεγάλη απλότητα ύφους -απόλυτα συνταιριασμένη με την απλότητα της δομής του κειμένου-, σκηνοθέτησε μια πολύ ξεχωριστή παράσταση που την χαρακτηρίζει η πνευματικότητα, ο μόχθος, η ποίηση στη σκηνοθεσία και στο λόγο, η ποιότητα. Μας διεγείρει συναισθηματικά – αλλά και πνευματικά-, μας συγκινεί και μας συνεπαίρνει, μας «ενεργοποιεί» ως θεατές πατώντας με μεγάλη δεξιοτεχνία και προσοχή πάνω σε αξίες και έννοιες που είναι πανανθρώπινες και καλλιεργεί μια πολύ ιδιαίτερη σχέση ανάμεσα στον θεατή και τα δρώμενα. Και οι τρεις ηθοποιοί παίζουν, αφηγούνται, μονολογούν, σχολιάζουν και μας μεταφέρουν από το σπίτι της Ελοΐζας στον γάμο τους, και από το σπίτι του Αβελάρδου σε χωριστά μοναστήρια. Δίχως αλλαγές σκηνικών, δίχως τοίχους και χωρίσματα. Κατά έναν μαγικό τρόπο «οι τοίχοι» αυτοί πυκνώνουν και αραιώνουν από το ίδιο το κείμενο, είναι «διάφανοι», γυμνοί , αλλά και έτοιμοι να τους κατοικήσεις .
Πολύ άρτια εκπαιδευμένη, έμπειρη, συγκινητική, εξαιρετικά απλή και με μεγάλη σκηνική άνεση και καλλιτεχνική ποιότητα η Ελένη Κοκκίδου μας συνεπαίρνει και μας σαγηνεύει. Αντανακλά την εικόνα μιας ηθοποιού με πολύ ήθος και ευαισθησία που προσδίδει βάθος στο ρόλο της. Βαθιά υποταγμένη στον ρόλο της επίσης και η Χριστίνα Μαξούρη που μας επιβάλλεται μέσω της εκφραστικότητας και πειστικότητας της. Με κρυστάλλινη φωνή και ιδιαίτερη απλότητα, κερδίζει τη συμπάθεια και τη συμπόνια του κοινού για το τραγικό πρόσωπο της Ελοΐζας και την καθιστά ηρωίδα. Ο Γιώργος Γλάστρας, ελίσσεται με απόλυτη φυσικότητα αρχικά στον ρόλο του διάσημου δασκάλου και στοχαστή και μετέπειτα του ταπεινωμένου, αδικημένου και κατατρεγμένου ανθρώπου. Ώριμος ερμηνευτικά, διατηρεί μια απόλυτη ισορροπία και ευθύτητα.
Μια εξαιρετική παράσταση με ποιότητα και ήθος, από αυτές που δύσκολα λησμονείς γιατί έχουν καταφέρει να σε αγγίξουν βαθιά….

Ποιό είναι όμως το κοινό αυτό στοιχείο ανάμεσα στους χιλιάδες ερωτευμένους που κάθε χρόνο κατακλύζουν τον τάφο του Αβελάρδου και της Ελοΐζας στο Παρίσι και στο δακρυσμένο κοινό που αποχωρεί από την κατάμεστη αίθουσα του θεάτρου; Η απάντηση βρίσκεται στο «άφθαρτο» του ιδανικού έρωτα που καταφέρνει να μείνει ζωντανός παρά τις αξεπέραστες δυσκολίες και το πέρας των αιώνων. Όσον αφορά τα δάκρυα, τόσο των προσκυνητών του τάφου όσο και του εδώ και τώρα της παράστασης , είναι δυο σταγόνες μόνο από το συναίσθημα της ενοχής μας που εμείς, το κοινό, η κοινωνία του τότε και του τώρα, με μια μονόπλευρη εμμονή σε δήθεν κοινωνικούς ή θρησκευτικούς καθωσπρεπισμούς ξεχνάμε ενίοτε πως υπάρχουν αξίες και έννοιες πανανθρώπινες όπως είναι το δικαίωμα του καθενός να ζήσει μια αγάπη που δε γνωρίζει μέτρο, δεν έχει τόπο ούτε και εποχή…..

Κείμενο-Σκηνοθεσία: Γιάννης Καλαβριανός
Σκηνικά: Εύα Μανιδάκη
Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη
Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης
Μουσική: Άγγελος Τριανταφύλλου
Κίνηση: Χρήστος Παπαδόπουλος
 
Παίζουν: Γιώργος Γλάστρας, Ελένη Κοκκίδου, Χριστίνα Μαξούρη 
Παραγωγή: Εταιρεία θεάτρου Sforaris
θέατρο «Αυλαία»
Θεσσαλονίκη
-Οι παραστάσεις έχουν ολοκληρωθεί-